"Dit is de bekroning op mijn culinaire werk", zei Alan Davidson bij de uitreiking van de Erasmusprijs, "het is ook de afronding, ik ga niet meer over de gastronomie schrijven, ik ben er mee klaar. Mijn volgende project gaat over Hollywood sterren." Het heeft niet zo mogen zijn, op 2 december 2003 overleed Alan onverwachts. Voor iedereen die zich bezig houdt met de gastronomie is er dus een troost, voor ons was hij klaar. Alle kennis die hij aan ons kwijt wilde heeft hij opgeschreven en deze gaat dus nooit meer verloren.

Wat kan je schrijven ter nagedachtenis aan deze waardevolle, lieve en bijzondere man? Bladzijden vol, over zijn toewijding aan de vis wereldwijd, of zijn inzet om iedereen die waardevolle artikelen schreef de mogelijkheid te bieden om deze te publiceren, dat hij zelf helemaal geen grote kok was, of dat hij vooral zoveel plezier in zijn werkzaamheden had.

Juist doordat hij de Erasmusprijs 2003 heeft gewonnen hebben veel dag- en weekbladen in ons land uitgebreid aandacht aan Alan besteed, er was zelfs een documentaire op de VPRO televisie over hem. Voor de uitreiking zelf was amper media aandacht terwijl het voor Alan een hoogtepunt in zijn leven was. Bij dezen een verslag van die dag.

Het is 5 november 2003, de grote dag dat Alan Davidson in het Paleis op de Dam in Amsterdam de Erasmusprijs 2003 krijgt uitgereikt door ZKH. Prins Bernhard. Samen met diverse 'belangrijke' personen uit de gastronomische wereld uit binnen- en buitenland, zit ik temidden van 'belangrijke' niet gastronomen in een zaal van het paleis. Er heerst een vrolijke sfeer, we zijn trots. Het is immers voor het eerst dat iemand die zich verdienstelijk heeft gemaakt binnen de gastronomie een dergelijk grote prijs krijgt.

Dagelijks vragen mensen mij waarom iemand als Alan Davidson de Erasmusprijs verdient. Meestal wordt dat gevraagd door mensen die gewoon iedere dag eten en zich nooit afvragen welke rol eten speelt binnen de verschillende culturen van deze wereld. Eten kan niet los gezien worden van de antropologie, de sociologie, de biologie en de medische wetenschap. Dit nog los van de psychologie en de historie en wat al nog niet meer. Alan Davidson is al ruim 40 jaar hier wel mee bezig. Hij is een van de weinigen en heeft in ieder geval het grootste oeuvre over deze onderwerpen op zijn naam staan. Bovendien is hij er altijd op grote schaal mee naar buiten gekomen. Niet alleen door zijn boeken maar ook bijvoorbeeld door een uitgeverij op te richten die als doel heeft om culinaire meesterwerkjes op de markt te brengen met niet als belangrijkste uitgangspunt: winst! Bovendien is hij de initiator van het Oxford symposium of food wat jaarlijks georganiseerd wordt en waar culi's uit binnen- en buitenland over de wetenschappelijke kanten van voeding spreken.

Er klinkt een kreet vanachter uit de Paleiszaal en vervolgens staat iedereen op. In een ijzige stilte betreedt Prins Bernhard aan de arm van zijn oudste dochter de zaal. In het gevolg, de oudste kleinzoon en daarachter Alan Davidson met zijn vrouw Jane en de hele familie. De stilte houdt twee minuten aan, de tijd die twee mannen op leeftijd nodig hebben om van de ene kant van de zaal naar de andere te lopen. Het is te stil en ik bedenk dat ze tegenwoordig toch prachtige cd's verkopen met daarop het blub blub van vissen. Een dergelijk achtergrondgeluid was hier goed op zijn plaats geweest.

De prijs wordt toegekend aan de heer Davidson op de volgende gronden: "Door zijn persoonlijke benadering tot de studie van voedsel, heeft Davidson een breed lezerspubliek bereikt en velen de ogen geopend voor de veelvormigheid van onze eetculturen en het belang van voedselgeschiedenis. Als auteur van uitzonderlijke boeken over vis, paart Alan Davidson wetenschappelijke grondigheid, eruditie en een aanstekelijk enthousiasme aan een heldere schrijfstijl. Samen met zijn echtgenote Jane, heeft Alan Davidson het tijdschrift Petits Propos Culinaires opgericht, een tijdschrift dat uitgegroeid is tot een invloedrijke bron voor de studie van de geschiedenis van voedsel.Met het initiëren, samen met Theodore Zeldin, van het Oxford Symposium on Food, heeft Davidson een internationaal forum geschapen voor zowel professionele als amateur voedselhistorici, en daarmee een sterke stimulans gegeven aan de studie van voedsel in zijn culturele context.Zijn levenswerk is belichaamd in de gezaghebbende Oxford Companion to Food, een degelijk referentiewerk, dat voor jaren de standaard zal zijn. Concluderend: Door zijn werk kan Alan Davidson beschouwd worden als een gangmaker in de opwaardering van voedsel, als een factor van culturele betekenis". Uit het dankwoord van Alan Davidson: "Voedsel is, om een open deur te gebruiken, van fundamenteel belang voor alle mensen en verdient een centrale plaats in het werk van biologen, voedingsdeskundigen, antropologen, sociologen, archeologen, economen en historici, en dan tellen we daarbij nog niet eens de boeren, fruittelers, vissers en de miljarden voor wie koken een dagelijkse activiteit is. Dat deze centrale positie en deze verbindingen dikwijls over het hoofd gezien zijn, weerspiegelt een bekende menselijke neiging, namelijk door de bomen het bos niet meer zien". Het gesproken programma wordt onderbroken door een optreden van de Amerikaanse sopraan Roberta Alexander. Zij zingt onder andere 4 recepten die ooit door Leonard Bernstein op muziek zijn gezet. Het is weer doodstil in de zaal maar nu van ontroering en bewondering. Een nieuwe kant van receptuur, ontdek er een muzikale noot in die weer als partituur gebruikt kan worden. De muzikale mogelijkheden van recepten zijn eindeloos. Geschikt voor opera, musical en kinderen voor kinderen die hun lievelingsgerecht zingen.

Het middagprogramma van deze dag wordt gevuld met lezingen. Gastsprekers zijn: Stephen Mennell, een professor in de sociologie uit Dublin gespecialiseerd in eten. Hij legt de nadruk op veranderende smaken: "Eten wordt door de auteurs objectief benaderd, terwijl het toch vooral gaat over hoe mensen het individueel beleven; Menselijke voorkeur voor eten heeft alles te maken met gewoonte, hoe verander je die gewoonte? Mennel stelt dat eetgewoonten de langzaamst veranderende beweging binnen een cultuur is. Natuurlijk eet men sinds mensenheugenis wat er voor handen is en daar zijn de laatste decennia zoveel producten aan toegevoegd dat je eetgewoonten ook echt niet los kan zien van de technologie. Voor de industriële revolutie was de dagelijkse maaltijd behoorlijk saai. Mennel trekt ook nog een in mijn ogen leuke vergelijking: De alleswetende gastronoom is te vergelijken met de alleswetende politicus, er is echter een groot verschil de gastronoom is niet democratisch gekozen.

De volgende spreekster is Katarzyna Cwiertka zij houdt haar betoog over de culinaire ontmoetingen tussen Oost Azië en Europa. Zij poneert twee opmerkingen over het uitproberen van nieuwe smaken die mij vooral intrigeren: "De mens heeft een natuurlijke drang naar nieuwe dingen, het grote gevaar bij het ontdekken van nieuw eten is de kans op vergiftiging". Pas als een ander de hete aardappel uit het vuur heeft gehaald en een nieuw ingrediënt overleefd heeft kan de rest van de wereld zich er aan wagen. Heeft de eerste held het gegetene niet overleefd dan was hij hoogstwaarschijnlijk ook de laatste die het ooit geproefd heeft. Een ander overduidelijk kenmerk voor het uitproberen van nieuwe smaken is dat mensen graag pochen als ze iets gegeten hebben wat een ander niet kent. - Heb jij nog nooit hangbuikzwijnwangetjes gegeten, nee zeg dat meen je niet -. Laat mij uit betrouwbare bron zeggen dat mensen die met dergelijke uitspraken komen zelden het ook echt gegeten hebben.

De laatste spreekster is onze Nederlandse Anneke van Otterloo. Zij schreef het prachtige boek "Eten en eetlust in Nederland"wat helaas al jaren niet meer verkrijgbaar is. Als historisch sociologe houdt zij zich voornamelijk bezig met de geschiedenis van eetgewoonten. Wat ik nou zo jammer vond aan de hele middag is dat er niemand aan het woord kwam die zich verdiept in de eetgewoonten nu en in de toekomst. Juist iemand als Alan Davidson die zich altijd zo ingezet heeft voor de culturele kanten van de gastronomie had hier geëerd moeten worden met bijvoorbeeld een lezing over de integratie van de verschillende culturen binnen één samenleving door middel van eten.

Het middagprogramma was al met al een beetje stoffig en saai. Er zijn altijd schrikbarend weinig jonge mensen die zich op iets wetenschappelijker niveau met eten bezig houden. De oude garde die dat wel doet valt al snel in herhalingen.

Het sluitstuk van de dag was een diner in het Hilton hotel. Roberto Payer en zijn team hebben het voor elkaar gekregen om alle stof van die middag te doen vergeten. Samen met kinderen van een multiculturele basisschool in Amsterdam werd het diner gekookt naar receptuur die de kinderen ingebracht hadden. Marokkaanse visjes, lamsvlees met couscous en overheerlijke Griekse walnotentaart of Surinaamse vla. Alle landen waren vertegenwoordigd. Doordat de kinderen ook de bediening voor hun rekening namen en het vuurspektakel bij het grand dessert werd het een vrolijk geheel. Alan Davidson zat in het midden aan een ronde tafel en geniet. Dit is wat eten moet zijn, elkaars gerechten proeven en ze vervolgens samen opeten en ervan genieten

Jonah Freud